Châu Âu Có Thể Thu Hẹp Khoảng Cách Sản Xuất Pin Với Trung Quốc? Cơ Hội Vẫn Còn Nếu Hành Động Kịp Thời
Ngành công nghiệp pin châu Âu đang đứng trước bước ngoặt quan trọng. Mặc dù hơn 700 GWh công suất nhà máy pin đã bị hủy hoặc trì hoãn trong vòng 18 tháng qua, các chuyên gia cho rằng châu Âu vẫn có cơ hội giành lại vị thế trong cuộc đua sản xuất pin toàn cầu nếu tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ mới từ Liên minh châu Âu (EU).
Châu Âu đối mặt nguy cơ phụ thuộc mới trong kỷ nguyên xe điện
Quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch và xe điện đang giúp châu Âu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, theo bà Ilka von Dalwigk, Tổng Giám đốc tổ chức ReCharge, châu lục này lại đang đối mặt với một dạng phụ thuộc mới: phụ thuộc vào chuỗi cung ứng pin và khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc.
Phát biểu tại sự kiện The Battery Show Europe 2026 ở Stuttgart, bà Dalwigk cho biết Trung Quốc hiện chiếm ưu thế ở hầu hết các mắt xích của chuỗi giá trị pin, từ tinh luyện nguyên liệu, sản xuất vật liệu cathode, cell pin cho tới xe điện hoàn chỉnh.
Theo bà, đây là hiện tượng mà nhiều chuyên gia gọi là “China Shock 2.0”, khi lượng pin và xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc vào châu Âu tiếp tục gia tăng mỗi năm bất chấp các nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung.
Pin trở thành công nghệ chiến lược của tương lai
Không chỉ phục vụ xe điện, pin hiện nay còn đóng vai trò then chốt trong nhiều lĩnh vực khác như:
- Hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo.
- Ổn định lưới điện quốc gia.
- Trí tuệ nhân tạo (AI).
- Robot công nghiệp.
- Quốc phòng và an ninh.
Điều này khiến việc xây dựng năng lực sản xuất pin nội địa trở thành vấn đề chiến lược đối với châu Âu.
700 GWh công suất nhà máy pin bị “bốc hơi” trong 18 tháng
Khi Liên minh Pin Châu Âu (European Battery Alliance) được thành lập năm 2017, mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái sản xuất pin độc lập ngay tại châu Âu.
Đến năm 2024, tổng công suất sản xuất pin được công bố đạt khoảng 1,4 TWh mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế thị trường đã khiến nhiều kế hoạch phải điều chỉnh.
Trong vòng 18 tháng gần đây:
- Hơn 700 GWh công suất gigafactory bị hủy bỏ hoặc trì hoãn.
- Nhiều dự án thu hẹp quy mô.
- Nhu cầu xe điện tăng chậm hơn dự kiến.
- Các nhà sản xuất gặp khó khăn trong quá trình mở rộng sản xuất hàng loạt.
Dù vậy, một số tín hiệu tích cực vẫn xuất hiện. Nhiều dự án đang được tái cấu trúc dưới chủ sở hữu mới, trong khi các nhà máy quy mô nhỏ hơn đã bắt đầu vận hành và mở rộng công suất.
Theo bà Dalwigk, nếu các dự án hiện đang triển khai hoàn thành đúng kế hoạch, châu Âu hoàn toàn có thể giành được khoảng một phần ba thị phần pin tại thị trường nội địa trong tương lai.
Chi phí sản xuất pin tại châu Âu vẫn là thách thức lớn
Một trong những rào cản lớn nhất là chi phí sản xuất.
So với Trung Quốc, các doanh nghiệp châu Âu phải đối mặt với:
- Giá điện cao hơn.
- Chi phí lao động lớn hơn.
- Chi phí đầu tư nhà máy đắt đỏ hơn.
- Chuỗi cung ứng nguyên vật liệu chưa hoàn thiện.
Điều này khiến giá thành pin sản xuất tại châu Âu cao hơn đáng kể so với pin nhập khẩu từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, khoảng cách này có thể được thu hẹp thông qua:
- Tự động hóa sản xuất.
- Cải tiến vật liệu pin.
- Tăng hiệu suất dây chuyền.
- Đổi mới công nghệ sản xuất cell pin.
EU tung gói hỗ trợ 1,5 tỷ euro cho ngành pin
Để thúc đẩy ngành công nghiệp pin, EU đã giới thiệu chương trình Battery Booster Facility với quy mô 1,5 tỷ euro.
Chương trình này cung cấp các khoản vay không lãi suất cho các doanh nghiệp xây dựng và mở rộng công suất sản xuất pin lên mức 10 GWh đầu tiên.
Đây được xem là giai đoạn khó khăn nhất đối với các nhà sản xuất pin mới khi phải chuyển từ quy mô thử nghiệm sang sản xuất thương mại.
Mục tiêu của chương trình là giúp các doanh nghiệp vượt qua “thung lũng tử thần” trong quá trình thương mại hóa công nghệ pin.
“Made in Europe” có thể trở thành lợi thế mới
Một chính sách đáng chú ý khác là Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act) đang được EU xem xét.
Theo đề xuất, các dự án xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng muốn nhận hỗ trợ công hoặc tham gia đấu thầu công sẽ phải sử dụng các thành phần được sản xuất tại châu Âu, bao gồm:
- Cell pin.
- Vật liệu cathode.
- Hệ thống quản lý pin (BMS).
Chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo động lực đầu tư vào sản xuất pin nội địa, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp châu Âu trước các đối thủ châu Á.
Châu Âu đang đứng trước ngã rẽ chiến lược
Theo các chuyên gia, châu Âu hiện phải cân bằng giữa ba mục tiêu lớn:
1. Thúc đẩy quá trình điện hóa
Tiếp tục thực hiện các mục tiêu giảm phát thải carbon và mở rộng xe điện.
2. Nâng cao năng lực cạnh tranh
Bảo vệ việc làm, phát triển ngành công nghiệp pin và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
3. Đảm bảo lợi ích địa chính trị
Xây dựng chuỗi cung ứng pin an toàn, đa dạng và có khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu.
Việc cân bằng ba mục tiêu này sẽ quyết định tương lai của ngành pin châu Âu trong thập kỷ tới.
Tương lai ngành pin châu Âu: Vẫn còn cơ hội để bứt phá
Mặc dù phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ từ Trung Quốc cùng những khó khăn về chi phí và chính sách, giới chuyên môn cho rằng cơ hội của châu Âu vẫn chưa khép lại.
Các dự án gigafactory đang được triển khai, sự quan tâm từ các nhà đầu tư quốc tế và những chính sách hỗ trợ mới từ EU có thể tạo nền tảng để châu Âu xây dựng một ngành công nghiệp pin vững mạnh hơn.
Trong bối cảnh xe điện, lưu trữ năng lượng và trí tuệ nhân tạo tiếp tục phát triển mạnh mẽ, pin được xem là công nghệ cốt lõi của nền kinh tế tương lai. Câu hỏi đặt ra không phải là liệu nhu cầu pin có tăng hay không, mà là liệu châu Âu có đủ quyết tâm để sản xuất những viên pin đó ngay trên chính lãnh thổ của mình hay không.
