Tăng tốc điện mặt trời mái nhà: Giải pháp giảm áp lực thiếu điện mùa khô
TP.HCM vừa kiến nghị ưu tiên cung cấp điện trong giai đoạn cao điểm mùa khô từ tháng 4 đến tháng 6 năm nay trước nguy cơ thiếu điện. Tuy nhiên, một giải pháp bền vững và hiệu quả hơn được nhiều chuyên gia khuyến nghị là đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản, tự tiêu.
Nhu cầu điện tăng cao, nguy cơ thiếu điện rình rập
UBND TP.HCM đã có văn bản gửi Bộ Công thương và Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) kiến nghị ưu tiên cung cấp điện cho thành phố trong những tháng cao điểm mùa khô. Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, nhu cầu sử dụng điện tại TP.HCM được dự báo sẽ tăng mạnh.
Theo số liệu từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), công suất cực đại năm nay có thể đạt mức 9.556 MW và có thể lên đến 10.059 MW. Trong kịch bản xấu nhất, thành phố có thể thiếu hụt khoảng 354 MW vào khung giờ cao điểm buổi tối (từ 17h đến 20h), thậm chí mức thiếu hụt có thể lên tới 723 – 1.226 MW.
Không chỉ riêng TP.HCM, khu vực miền Nam và miền Bắc cũng đối mặt với áp lực tương tự. Dự báo công suất phụ tải của Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) sẽ vượt ngưỡng khả dụng trong các tháng 5, 6, 7 và 11. Trong khi đó, phụ tải miền Bắc tiếp tục tăng trưởng mạnh, dự kiến đạt từ 20.746 – 21.397 MW, tăng 9,3 – 12,8% so với năm 2025.
Điện mặt trời mái nhà đang “chia lửa” thế nào với ngành điện?
Trước bối cảnh thiếu điện cục bộ, câu hỏi đặt ra là điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) đã và đang góp phần hỗ trợ hệ thống điện ra sao.
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng giám đốc EVNHCMC, cho biết công suất ĐMTMN theo cơ chế tự sản, tự tiêu tại TP.HCM hiện đạt khoảng 400 MWp. Trong bối cảnh giá nhiên liệu thế giới biến động, nguồn điện này đã phát huy vai trò quan trọng trong việc đảm bảo ổn định cung cấp điện cho thành phố.
Tương tự, ông Nguyễn Đức Thiện, Tổng giám đốc EVNNPC, khẳng định ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ được xác định là giải pháp chiến lược. Đến hết tháng 2/2026, EVNNPC đã ghi nhận 2.893 khách hàng phát triển nguồn ĐMTMN với tổng công suất 389,9 MW.
Người dân “đổ xô” lắp điện mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ
Theo ông Nguyễn Quốc Việt, Tổng giám đốc Công ty CP Vinasol, nhu cầu đầu tư ĐMTMN của người dân và doanh nghiệp đang tăng mạnh, với tỷ lệ hộ gia đình lắp đặt tăng từ 20-40% so với cùng kỳ năm ngoái.
Đặc biệt, xu hướng lắp hệ thống pin lưu trữ trở nên phổ biến. “Trong 10 khách hàng lắp ĐMTMN, có đến 6 người chọn kèm pin lưu trữ. Công suất lắp đặt cũng lớn hơn trước, từ mức 5-7 kWh trước đây nay tăng lên 15-20 kWh. Các nhà máy, xí nghiệp cũng quan tâm hơn nhờ giá thành đầu tư tấm pin và lưu trữ đã giảm đáng kể”, ông Việt chia sẻ.
Nhờ chi phí đầu tư chỉ còn khoảng 12-15 triệu đồng/kWh, thời gian hoàn vốn của hệ thống ĐMTMN hiện chỉ còn khoảng 3 năm, thay vì 5 năm như trước đây. Cùng với đó, chính sách mua điện dư thừa cởi mở hơn cũng là động lực thúc đẩy người dân lắp đặt.
“Điểm nghẽn” chính sách cần sớm tháo gỡ để tăng tốc
Dù ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng, ngành điện mặt trời mái nhà vẫn đang vướng một số rào cản về cơ chế.
Theo Sở Công thương TP.HCM, thành phố hiện có 1.797 hệ thống ĐMTMN tự sản, tự tiêu với tổng công suất 400,96 MWp. Nhu cầu tiềm năng rất lớn với khoảng 13.985 hệ thống đã ký hợp đồng mua bán điện.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Quốc Việt chỉ ra ba “điểm nghẽn” chính:
-
Giới hạn công suất: Quy định tại Điều 11 Nghị định 58 đang hạn chế công suất lắp đặt, trong khi nhiều doanh nghiệp có nhu cầu lắp hệ thống lớn hơn để đảm bảo nguồn điện trong giờ thấp điểm.
-
Chậm triển khai nâng tỷ lệ bán điện lên lưới: Đề xuất cho phép bán lên lưới 50% (thay vì 20% công suất lắp đặt) của Bộ Công thương vẫn chưa được thực thi.
-
Thủ tục hành chính: Cần tối giản hồ sơ, chỉ để một đầu mối giải quyết thủ tục đăng ký lắp đặt và mua bán điện.
Ông Việt kiến nghị cần sớm có chính sách khuyến khích bán điện vào giờ cao điểm và ưu đãi cho các hệ thống có pin lưu trữ. Đây là giải pháp thiết thực, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân, vừa tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.
Lợi ích kép và bài toán quản lý
Đại diện EVNSPC nhận định miền Nam có lợi thế lớn về bức xạ mặt trời, đặc biệt trong mùa khô. Phát triển ĐMTMN tự sản, tự tiêu mang lại “lợi ích kép”: giúp người dân, doanh nghiệp chủ động nguồn năng lượng, tiết kiệm chi phí và giảm tải áp lực truyền tải cho hệ thống điện quốc gia.
Tuy nhiên, công tác quản lý vẫn còn nhiều thách thức. Theo Nghị định 58, vẫn tồn tại hơn 1.000 nguồn ĐMTMN (tổng công suất 364.112 kWp) đã đi vào vận hành nhưng chưa hoàn thiện thủ tục khai báo. Điều này ảnh hưởng đến sự an toàn và vận hành ổn định của lưới điện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn từ phía người dân và các cơ quan chức năng.
